1928-1953 Stalin Dönemi | DersinÖzü

1928-1953 Stalin Dönemi

DersinÖzü
Mart 20, 2018

Çok katı, çok gaddar politikalar izlenmiş. Ne eyapacaksak kendimiz yapacağız, tasarrufumuzu da kendimiz yapacağız mantığı ile hareket edilmiş. Stalinizm özellikleri:

Stalinizm tamamen pragmatiktir. Sanayileşmede ve orduda batıyı aşmak temel hedeftir.

  • Dışa kapalı olduğu için iç tasarruflar önem kazandı.
  • Dengesiz ekonomik büyüme : Tarımı sömürerek, şehirleri ve sanayiyi ön plana çıkarmak önem kazanmış. Sanayileşmek istenildiği için tarımı ihmal etmek kaçınılmazdır denilmiştir. Sanayileşmede ise ağır sanayi makine sanayi olsun denilmiş. Devlet tarım ürünlerini son derece ucuz fiyatlarla mecburi ürün teslimatı yaptırarak satın almış. Bunu büyük kentlerin beslenmesi ve sanayinin beslenmesi için kullanmış. Sonuçta sanayi müthiş gelişmiş.
  • Tarımın kolektif hale getirilmesi : a) Devlet üretim çiftlikleri tamamen yönetimi devlet memurlarına ait çiftliklerdir. b) kolektif çiftlikler 100-200 çiftçinin arazisi birleştirilerek daha geniş üretim alanı oluşturulmuş. Üretimi gerçekleştiren köylülerdir. Dengesiz ekonomik büyüme sorununu çözmede çok etkili olmuştur. c) Küçük üreticilik : Ne olursa olsun devam etmiştir. 1928-1937 arası sanayi müthiş atılım yapmış. Rusya %10 büyümüş ama öte yandan tüketim düşmüş. Çünkü devlet üretileni toplayıp ihraç etmiş.

     

  • Merkezi planlama örgütü (GOSPLAN) : Bütün sektörlerin planları burada yapılır. Kurumları vardır; a) Devlet fiyat kurumu b) Emek ve Sosyal sorunlar kurumu c) Bankacılık kurumu ve d) Bilim kurumu. Bu kurumlar her bir sektör için endüstrilere emir gönderir. Hedefleri uygulayacak endüstrilerin altında ise işletmeler vardır. Planlar 15-21 yılda bir yapılır. Her 15 yıllık planın 5er yıllık alt planları vardır. 5 yıllıkların altında ise 1er yıllık planlar vardır. 15 yıllık planlarda Rusya’yı 15 yıl sonra nerede görmek istediği planlanır. 5er yıllık planlar ise rakamlar verir. 1er yıllık planlar ise üreticiye belli bir miktar ürün üretmek için ne kadar sermayeye ihtiyacı var onu araştırıp sağlamaya yöneliktir. Sonuç olarak merkezi planların özellikleri: a) Aşamalı b) Zorlayıcı c) Parasal değil d) Devletten gelen emir ile talep arasında mutlaka denge olmalıdır. e) planlar hikayeye değil; bilimsel tahmine dayalı. f) Her dönem muhakkak öncelikli sektörler vardır. 1930larda demir, çelik, kömür; 1940larda silah sanayi; 1950lerde demir-çelik, petrol; 1960larda madencilik, kimya; 1970lerde tarıma geri dönüş ve elektronik; 1980lerde nükleer enerji; 1950-1960larda uzay sanayi. Türk-Rus ilişkileri : Lenin zamanında Türkiye’yi müthiş desteklediler. Stalin döneminde 2. Dünya Savaşının da etkisiyle aramız bozuldu. 1960larda Kruşçev zamanında en sıcak dönemler yaşandı. 1960 planının hem finansmanında hem de teknik açıdan Ruslar çok yardım etti. Karşılığında ise bizden ürün aldılar. (Buğday tohumu)

     

  • Dış ticaret tamamen ikili anlaşmalara dayalı devlet yönetiminde ve malı malla değiştirme şeklinde yapıldı. 2. Dünya savaşı sonrasında Sovyetlerin tek sosyalist olmaktan çıktığı görüldü. Troçki’nin dediği gibi uluslar arası sosyalizm olmaya başladı. COMELON : Sadece doğu blok ülkelerinden oluşur. Bulgaristan, Romanya, Polonya gibi ülkeler sosyalist blok içine girdi. Varşova Paktı: NATO karşıtıdır. 2. Dünya savaşı ile Rusya emperyal oldu.

     

  • Para kullanılmamıştır. Aslında  2 tür para vardır : a) Cari para: Bireylerin tüketimleri için kullandığı paradır. b) Banka parası ancak bu paraların tasarruf veya işlem amacı yoktur. Dış ticareti malı malla değiştirerek yapmışlar. Rublenin bir Exchange ratesi olmadığı için dolar bazında yapmışlar. Örneğin 1960larda bizim Seydişehir Alüminyum Fabrikasını yaparken bizden pamuk almışlar ürün bazında ticaret yapılmıştır. Kar da yoktur.

Fiyatlar kapitalist sistemde arz, talep, fırsat maliyeti gibi pek çok şeyi yansıtırdı. Rusya’da ise fiyatlar devletin o mala atfettiği değerdi ve idari fiyatlar vardır. 1965ten önce fiyatlar emek-değer çerçevesinde belirlenirmiş ve sadece emek maliyetine göre yapılır. 1965ten sonra şirketlerin sattıkları ürünlerin fiyatlarına kar payı eklediği görülmüştür. Günlük tüketim mallarının fiyatları fiks fiyatlardır. 70 yıl boyunca değişmemiş düşük fiyatlardır. Lüks mallar ise hem yüksek fiyatlı hem de giderek artan fiyatlıdır. Talebe cevap vermeyen bir üretim yapısı vardır. Giderek artan bir shortage vardır. Bu da giderek uzaan kuyruklara yol açmış. Her şey kamu mülkiyetinde monopolcü bir devlet, seçimler serbest değil, çok büyük kamu şirketleri var, yöneticileri de devlet tarafından atanıyor. Yöneticiler hiç bir zaman başarılı olduklarında devletten teşvik almadıkları için riskten kaçan bir yapıya sahiptir. Dolayısıyla işletmeler bir inovasyon yada kar arayışında değildir. Soft-budget vardır: Firmalar devlet tarafından finanse edildiği için batma korkusu da yoktur.

KPSS LISANS
22 Temmuz 2018

Üye OlŞifremi Unuttum