Antiseptikler ve Dezenfektanlar | TUS | DersinÖzü

Antiseptikler ve Dezenfektanlar

DersinÖzü
Nisan 26, 2017

Antiseptikler ve Dezenfektanlar

 STERİLİZASYON ; bir cisim veya maddedeki tüm canlı/aktif mikroorganizmaların yok edilmesi işlemidir.

 DEZENFEKSİYON ; belirli kapsamda mikroorganizmanın yok edilmesi işlemidir.
-Dezenfektan madde mikroorganizmaların vejetatif şekillerini öldürür, fakat özellikle bazı bakterilerin spor formlarını etkilemez.
-Dezenfeksiyon yapıldığında sterilizasyon yapıldığı söylenemez.
-Dezenfektan madde genellikle cansız eşyaya uygulanır.

 ANTİSEPSİ ; vücudun yüzeyel doku ve lezyonlarının hastalandırıcı mikroorganizmalardan olabildiğince temizlenmesi işlemidir. Antiseptikler canlı dokular üzerine yüzeysel olarak uygulanır.

 GERMİSİD ; Hem antiseptikleri hem de dezenfektanları içeren ve genel olarak mikroorganizmaları öldüren maddelerdir.

 BAKTERİSİT ; Bakterileri öldüren,

 VİRÜSİT ; Virusları öldüren,

 FUNGUSİT ; Mantarları öldüren.

 SPOROSİD ; bakteriyel sporları öldüren

Kontaminasyon; bir alana mikroorganizmaların bulaşması
Dekontaminasyon ;temizleyerek minimal düzeyde azaltmaktan, sterilizasyona kadar uzanan geniş bir skalayı kapsar.
Temizleme; su ve deterjan yardımıyla organik ve inorganik maddelerin ortamdan uzaklaştırılmasıdır.

 Dezenfeksiyon ve antisepsiyi etkileyen bir dizi olay vardır: 
  • Dezenfektan veya antiseptiklerin yoğunluğu
  • Dezenfektan yada antibiyotiğin etki süresi
  • Ortamın sıcaklığı
  • Ortamın pH derecesi
  • Ortamda bulunan ve mikroorganizmaların etrafını saran organik maddeler (kir)
  • Ortamda, dezenfektan madde ya da antiseptik madde ile kimyasal antagonist olan başka maddelerin bulunması
  • Yüzey gerilimini azaltıcı maddelerin bulunması
  • Ortamın ozmotik basıncının yüksek olması
  • Ağır metallerin oligodinamik etkisi
  • Ortamdaki su miktarı

Dezenfektanların hedefleri; nükleik asitler, proteinler, hücre membranı ve hücre duvarıdır. Dezenfektanların çoğu genellikle yüzey gerilimini düşürerek, ozmotik basıncı yükselterek hücre membranının yarı geçirgenlik özelliğini bozar. Bazı dezenfektanlar ise bakteri membranında tahribat yaparak bakterinin aktif ve pasif transportunu bozar. Bazıları da hücre duvarını tamamen tahrip eder. Bu grupta fenol ve fenol bileşikleri, deterjanlar, organik çözücüler yer alır.

İDEAL BİR GERMİSİD

  • düşük konsantrasyonda mikroorganizmalara öldürücü olmalı;
  • antimikrobik spektrumu geniş olmalı;
  • doku ve cansız nesnelere zarar vermemeli;
  • ucuz, stabil, renksiz (boyayıcı olmayan) ve kokusuz olmalı;
  • yabancı proteinler, eksuda ya da fibrin varlığında bile hızlı etkili olmalıdır.

Sabunlar, anyonik yüzey-aktif ajanlar olup çeşitli yağ asitlerinin sodyum ya da potasyum tuzlarıdır. Suda çözündüklerinde alkali pH’lar oluştururlar. Sabunlar, kirlerin yanında, yüzeydeki sekresyonları, deskuame epitel hücrelerini ve bakterileri de temizlerler. Sabunla el yıkama, derideki geçici bakteriler ve diğer kontamine olmuş mikroorganizmalara karşı çok etkilidir. Genelikle iyi tolere edilen sabunların fazla miktarda kullanımı deride kuruluğa ve iritasyona yol açar.

ANTİSEPTİKLER

 Alkoller 
  • 1-2 dakika
  • Sporlar dışında tüm gruplara karşı aktif
  • Toksik değiller, deriyi kuruturlar, lezyonda iritasyon.
  • Organik maddelerle inaktive olabildiklerinden önce temizlik
 İyodoforlar 
  • İyodun suda çözünen büyük moleküllü maddelere veya katyonik deterjanlara reverzibl olarak bağlanması ile oluşturulan ve deriye uygulandıklarında iyot salarak antiseptik etki yapan bileşiklerdir.
  • İyot, polivinilpirolidon ile birleştirilerek povidon-iyot bileşiği (Batticon, Biokadin, Betakon, Poviod, Poviseptin) elde edilebilir.
  • Deri dezenfeksiyonunda, özellikle preoperatif olarak kullanılır.
 Klorhekzidin 

Özellikle gram (-) bakterilerin hücre zarının yırtılmasına sebep olan biguanid yapılı bir antiseptikdir. Deri temizleyicisi olarak sabunların içinde kullanılabilir. Paraklorometaksilenol (PCMX); aktivitesi primer gram pozitiflere yöneliktir.Toksik olmadığı, rezidüel aktivitesi olduğu için el yıkama ürünlerinde kullanılmaktadır. Triklosan; bakterilere aktif diğer çoğuna etkisizdir. Deodorant sabunlarda ve bazı diş macunu ürünlerde sık kullanılır.

 İnfeksiyon oluşturma riskine göre; 
  • Kritik malzemeler
  • Yarı kritik malzemeler
  • Kritik olmayan malzemeler

KRİTİK MALZEMELER

  • İnsan vücudunun steril alanlarına giren; cerrahi aletler, implantlar ve invaziv izleme cihazları gibi araç gereçlerdir.
  • Enfeksiyon riski yüksektir.
  • Sterilazasyon gereklidir.
  • Cerrahi materyaller, kardiyak ve üriner kateterler, implantlar v.b.

YARI KRİTİK MALZEMELER

  • Mukozalar veya bütünlüğü bozulmuş cilt ile temas eden tıbbi aletler.
  • Mukozalar bakteriyel sporlara karşı dirençli iken vejetatif bakterilere ve virüsler gibi diğer mikroorganizmalara karşı hassastırlar.
  • Solunum terapilerinde kullanılan materyaller ve anestezik ekipmanlar, bazı endoskoplar, larengoskop, vb…
  • Yüksek düzey dezenfeksiyon gereklidir.

KRİTİK OLMAYAN MALZEMELER

  • Bütünlüğü bozulmamış sağlam ciltle temasta olan steteskop, kan basıncı manşonları veya doğrudan temas olmayan yatak baş ucu, mobilya, döşeme gibi cihaz veya cihaza ait parçalar olabilir.
  • İnfeksiyon riski azdır ama çapraz bulaş görülebilir.
  • Sterilizasyona gerek yoktur, temizlik veya düşük seviyeli dezenfeksiyon gerekir.
  • Alkol bazlı dezenfektanlar kullanılabilir.

DEZENFEKSİYON

 1-)  Kimyasal sterilizasyon

 2-)  Yüksek düzey dezenfeksiyon; uygun kullanıldığında çoğu bakteriyel endosporlarla beraber mikrobial patojenlerin tümünü öldüren germisid.

 Örnek 

Gluteraldehid; yüksek düzey dezenfektan ve kimyasal sterilizan, Metal icin koroziv olmadığı gibi lens aletlerine, plastik ve lastik materyale zarar vermemektedir.

Orto-fitaldehid (OPA); mikroorganizmalar ve sporlar uzerinde oldukça geniş bir etkinlik, Toksisitesi gluteraldehitten daha az ve mikobakterilere daha hızlı etkilidir, Özellikle endoskopların temizliğinde kullanılmaktadır ve oldukça pahalıdır.

Formaldehid; Hidrojen peroksid; oldukca fazla mikroorganizmaya, bakteriye, mantara, viruse ve spora etkinliği olan bir maddedir, Toksik olmayan bir bileşiktir.

Perasetik asid; tum mikroorganizmalar uzerine etkinliği olan bir kimyasal sterilizandır, Oldukca hızlı etkili bir sporisittir, Dayanıksız ve pahalı bir bileşiktir, Bazı metaller uzerinde korozyona neden olur, yoğun cozelti ile temas halinde cilt yanıkları ve göz hasarı oluşabilir.

Hipoklorik asid (çamaşır suyu); klorlu dezenfektanlar, dezenfektanların en eski, en çok kullanılan, en ucuz, kolay sağlanan ve hızlı etki eden şekilleri olup sıvı halde bulunurlar, Hipoklorit, geniş spektrumlu bakterisidal aktiviteye sahiptir, Yüzey dezenfektanı olarak en sık kullanılan dezenfektan hipokloritlerdir, dezavantajları keskin kokuları, metalleri arındırıcı olmaları, organik madde varlığında inaktive olmaları, amonyak ve asit ile birleştiğinde toksik gazlar oluşturması ve dayanıksız olmalarıdır.

 3-)  Orta düzey dezenfeksiyon; uygun kullanıldığında bakteriyel endosporlar dışında çoğu mikrobial patojeni öldüren germisid.

 Örnek 

Alkoller; Virusidal ve fungusidal etkileri vardır, M. tuberculosis’e karşı etkilidir, Sporlara etkisizdir.

Bazı fenolikler; Yuksek konsantrasyonlarda kullanılan fenol deriveleridir, Fungusid, tuberkulosid ve virusid olarak kullanılmaktadır, Kritik aracların on temizliği ve dekontaminasyonu icin kullanıldığı gibi yarı kritik cihazların etkin dezenfeksiyonu icin de kullanılmaktadır.

İyodofor preparatları; İyot ve polivinil pirolidon bileşiği olan povidon iyodur en sık kullanılan iyodofor olup bakterisidal, tuberkulosidal, virusidal ve fungusidal etki gosterir, Sıklıkla antiseptik olarak kullanılmasının yanında kan kultur şişelerinin ve medikal ekipmanların, hidroterapi tanklarının termometrelerin ve kullanım sonrası endoskopların temizliğinde kullanılmaktadır.

 4-)  Düşük düzey dezenfeksiyon;  uygun kullanıldığında vejetatif bakteriler ile lipid zarflı ve orta büyüklükteki virüslerin büyük bölümünü öldüren germisid.

 Örnekler 

Kuarterner amonyum bileşikleri; Katyonik deterjan ozelliği gosteren yuzeye etkili bir dezenfektandır, Alkil dimetil benzil , Amonyum klorur hastanelerde kullanılan başlıca bileşiktir, Fungusid, bakterisid ve virüsid olarak etkinliği vardır. Bazı iyodoforlar; Bazı fenolikler.

KİMYASAL DEZENFEKTANLARIN SINIFLANDIRILMASI

 A – Anorganik bileşikler 
  • Asitler ve alkaliler
  • Ağır metaller ve tuzlar
  • Oksidan maddeler
  • Klor
  • İyot
  • Hidrojen peroksit
  • Kireçli bileşikler
 B- Organik bileşikler 
  • Organik metal bileşikleri
  • Fenol ve fenol bileşikleri
  • Deterjanlar
  • Katyonik deterjanlar
  • Anyonik deterjanlar
  • Noniyonik deterjanlar
  • Organik çözücüler
  • Alkilen maddeler
  • Formaldehit
  • Gluteraldehit
  • Etilen oksit
  • Betapropiolakton
  • Alkoller (%70’lik)
  • Boyalar

KPSS LISANS
22 Temmuz 2018

Üye OlŞifremi Unuttum