Bağ Dokusu, Hücreleri ve Görevleri | Histoloji Ders Notları | DersinÖzü

Bağ Dokusu, Hücreleri ve Görevleri

DersinÖzü
Nisan 30, 2017

Bağ Dokusu

  • Bağ dokusu; epitel, kas ve sinir dokuları arasında devamlılığı sağlayan hem yapısal hem de fonksiyonel olarak vücut bütünlüğünü sağlayan dokudur.
  • Baş ve boyun bölgesi hariç mesodermden farklanır.
  • Mezonşimal hücreler gövde boyunca bağ dokusu ve hücrelerini oluşturur.
  • Baş ve boyun bölgesinde; ektodermden gelen nöral krista hücrelerinden farklanır ve bu nedenle bu hücrelere ektomezenşin adı verilir.
  • Erişkin bağ dokusu; esas bağ dokusu ve özelleşmiş bağ dokusu olmak üzere ikiye ayrılır.

Bağ Dokusunun Fonksiyonları

  • Yapısal destek sağlamak (kemik, kıkırdak, ligamentler)
  • Fonksiyonel olarak desteklik yapmak (organların kapsülleri)
  • Madde alışverisi için ortam sağlamak
  • Yağ depolanması için alan oluşturmak
  • Vücudun korunmasında ve organizmaların savunmasında rol oynamak
  • Bağ dokusunun işlevleri; doldurma, bölmeleme, kılıflama, besleme ve taşıma, dirilik ve sertlik sağlama, savunma ve onarma..
  • Bağ dokusu; fibroblastlar, makrofajlar, mast hücreleri, plazma hücresi, farklanmamış mezenşim hücreleri, yağ hücreleri ve lenfositlerden oluşmuştur.
  • Ekstrasellüler matrix; esas ana madde ve fibrillerden oluşmuştur.
  • Bağ dokusunun hücreleri; sabit ve gezgin hücreler olmak üzere iki grupta toplanır.

Sabit Hücreler

  • Bulundukları yerde gelişip oraya yerleşirler.
  • Uzun yaşam süreleri vardır.
  • Bağ dokusunda işlev gösterirler.
  • Fibroblastlar, miyofibroblastlar, yağ hücreleri(adoposit), mast hücreleri, perisit

FİBROBLASTLAR

  • Bağ dokusu ekstrasellüler matriksini sentezler.
  • Farklanmamış mezenşim hücrelerden farklanırlar.
  • Fibroblastlar aktif ve inaktif formda olabilir. İnaktif formu fibrosit olarak isimlendirilir.
  • İki form birbirine dönüşebilir.

a) Aktif Fibroblastlar

  • Kollojen fibrillere yakın yerleşimlidir.
  • İnce uzun fuziform şekillidir.
  • En belirgin kısımları çekirdekleridir.
  • Belirgin golgi kompleksleri çok sayıda GER içerir.

b) İnaktif Fibroblastlar

  • Küçük, yassı-ovoid şekillidirler. Asidofiliktir.
  • Çekirdekleri daha küçük ve uzundur.
  • Dağınık ve az sayıda GER bulunur.
  • Sabit hücre olsalar da az çok hareket ederler.

MİYOFİBROBLASTLAR

  • Hem fibroblast hem de düz kas hücresi özelliği gösterir.
  • Aktin filanmanları içerirler.
  • Çekirdekleri düz kas hücrelerine benzer.
  • Düz kaslardan bazal laminası olmamasıyla ayrılırlar.

PERİSİTLER

  • Küçük venül ve kapiller duvarında endotel hücrelerinin hemen dışında ortak basal laminayla sarılı olarak bulunurlar.
  • Mezenşim hücrelerden farklanırlar.
  • Hem endotel hem de kas hücrelerine benzerler.
  • Bu nedenle özel koşullarda endotel hücrelerine dönüşebilecekleri düşünülür.

ADİPOSİTLER

  • Mezenşim hücrelerinden farklanırlar.
  • Bölünüp çoğalmazlar. İri, yuvarlağımsı hücrelerdir.
  • Trigliseritlerin sentezinde ve depolanmasında rol oynarlar.
  • Beyaz yağ dokusu ve kahverengi yağ dokusu olmak üzere iki tip yağ hücresi vardır.

a) Beyaz Yağ Dokusu

Tek büyük yağ damlacığı içeren unilokuler yağ hücreleridir. Yağ damlacığı membran ile sarılı değildir. Hücre membranının dışında bazal lamina vardır. Kan damarlarından zengindir. Plazma membranları insülin, büyüme hormonu için reseptör içerir.

b)Kahverengi Yağ Dokusu

Çok miktarda küçük yağ damlaları içeren multiokuler yağ hücreleridir. Çekirdekleri yuvarlak ve orta kısımdadır. Kış uykusuna yatan hayvanlarda sık rastlanır. İçerdiği bol mitokondriyonlar nedeniyle vücut ısısının oluşturulmasıyla ilgilidir. Beyaz yağ dokusu, kahverengi yağ dokusundan daha yaygın olarak bulunurlar.

MAST HÜCRELERİ

  • Bağ dokusunun sabit hücrelerinin en irisidir.
  • Çekirdekleri orta kısımda ve yuvarlak şekillidir.
  • Granülleri genellikle heparin-sulfatlı GAG içerir.
  • Mast hücreleri ve bazofillerin benzer özellikleri olmasına rağmen farklı prekursor hücrelerden farklanırlar.
  • Kemik iliği kökenlidir.
  • Esas bağ dokusu özellikle küçük damarların çevresinde, solunum ve sindirim sisteminin lamina propriasında bulunur.
  • Kan damarlarındaki permeabiliteyi düzenler.

Gezgin Hücreler

  • Kan kökenli hücrelerdir. Kan ile dolaşımda dolaşırlar.
  • Uygun uyarıyla dolaşımı terk ederek bağ dokusuna geçer ve spesifik işlev yapar.
  • Kısa ömürlüdür bu nedenle sürekli kök hücrelerden farklanırlar.
  • Lenfositler, nötrofil, eozinofil, bazofil, monosit, plazma hücresi

PLAZMA HÜCRELERİ

  • B lenfositlerinden farklanırlar.
  • Yaşam süreleri kısadır.
  • Tüm bağ dokularında dağınık olarak bulunabilir. Ancak kronik inflamasyon bölgelerinde ve yabancı maddelerin vücuda girdiği dokularda bulunur.

LÖKOSİTLER

  • Dolaşımda beyaz kan hücreleridir.
  • Özellikle inflamasyonda görevlidirler.
  • Nötrofil; akut inflamasyon bölgesindeki bakterileri fagosite eder.
  • Eozinofil; sitokinler salgılayarak parazitle savaşır. Alerjik durumlarda rol oynarlar.
  • Lenfosit; Birçok bağ dokusunda yer alır, ancak kronik inflamasyon bölgelerinde çok aşırı sayıda bulunur.

Bağ Doku Sınıflandırılması

  1. Esas Bağ Doku; 4 tipi bulunur.
  • Gevşek Bağ Dokusu;
  • Epitel altında yer alan gevşek bağ dokusuna lamina propria
  • Bol miktarda doku sıvısı içerir.
  • Bağ dokusu hücrelerini barındırır.
  • Bunların yanı sıra tüm esas ara madde boyunca uzanan dağınık kollagen, retiküler ve elastik lifler bulunur.
  • Sinir fibrilleri, kan damarları bulunur.
  • Sıkı Bağ Dokusu;
  • Gevşek bağ dokusundaki çoğu yapıyı içerir ancak daha fazla fibril daha az hücre bulunur.
  • Düzenli sıkı bağ dokusunda; fibriller düzenli birbirine paralel seyreder, dokuyu streslere karşı dayanıklı hale getirirler. (ligament, tendon ..)
  • Düzensiz sıkı bağ dokusunda; fibriller gelişigüzeldir. (dalak,testis,ovaryum..)
  • Retiküler Doku;
  • Tip III kollagen içerirler.
  • Kollagen fibriller; fibroblast ve makrofajların arasında dağınık olarak bulunur. (kemik iliğinde, lenf düğümünde, dalakta, düz kas ..)
  • Yağ Dokusu
  1. Özelleşmiş Bağ Doku
  2. Embriyonik Bağ Doku
  • Mezenşimal Bağ Doku;
  • Sadece embriyo da bulunur.
  • İçerisinde retiküler fibriller ve mezenşimal hücreler bulunur.
  • Mezenşimal hücreler; oval çekirdekleri, belirgin çekirdekçikleri vardır.
  • Bu hücreler mitoz gösterirler çünkü gevşek bağ dokusunun birçok hücresine farklanırlar.
  • Müköz Bağ Dokusu; (Wharton Jeli)
  • Gevşek, amorf bağ dokusudur.
  • İçerisinde hyaluronik asit ve tip I-III kollagen fibriller ve fibroblastlar içerir.
  • Sadece göbek kordonunda ve embriyonun subdermal bağ dokusunda bulunur.

Bağ Dokusu Matriksi (Lifler ve Temel Madde)

Lifler; kollagen, retiküler, elastik

Temel Madde de Doku Sıvısı İçi Madde; Glikoproteinler, proteoglikanlar

  • Ekstrasellüler Matriks; Hücre ve fibrillerin arasında boşluğu dolduran su içeriği yüksek amorf maddedir. Sıkışmalara karşı dayanıklılık sağlar. GAG, proteoglikan ve glikoproteinden oluşmuştur.

GAG; uzun dallanmayan her biri polisakkarit zincirleri olan, tekrarlayan disakkarit polimerleridir. Negatif yüklüdür. Sülfatlı olanlar ve olmayanlar olarak ikiye ayrılır.

Sülfatlı olanlar; çeşitli proteinlere bağlanarak proteoglikanları oluştururlar.

Sülfatlı olmayanlar; (hyaluronik asit) proteoglikanlara non-kovalent bağlanarak büyük makromoleküller kompleks oluştururlar. Aşırı hidrofiliktirler, pozitif iyonlarla su tutar ve ekstrasellüler sıvıyı oluşturur.

Proteoglikan; Sülfatlı GAG’lar merkezde bir protein molekülüne kovalent bağlanarak proteoglikanları oluştururlar.

Proteoglikan Sentezinde; merkez protein GER’de sentezlenir. GAG gruplarının proteinlere bağlanmaları golgi aygıtında gerçekleşir. Sülfatlanmaları ve Epimerizasyonları (şeker ünitelerinin karbon atomları etrafında ki çeşitli düzenlenmeleri) de golgi aygıtında gerçekleşir.

Fonksiyonları; büyük hacim oluşturarak sıkışmalara karşı dayanıklılık kazandırır. Mikroorganizmaların hızlı hareketini ve metastik hücrelerin hızlı yayılmasını yavaşlatır. Farklı yük dağımlımları nedeniyle seçici ortam oluşturarak geçişi sağlar. Bazı sinyal molekülleri için tutunma yeri sağlar.

Glikoproteinler; Bazı protein zincirlerinin dallanan polisakkaritlerine tutunduğu moleküllerdir.

  • Fibriler olanlar; Fibrilin ve Fibronektin
  • Non-filamantöz olanlar; Laminin, Entaktin ve Tenasin

Fibronektin; çeşitli ekstrasellüler komponentler için ve hücre membran integrinleri için tutunma yeri vardır. (ekstrasellüler matriksde yaygın)

Laminin; Heparan sülfat, tip IV kollagen, entaktin ve h.membranı için bağlanma bölgesi var. (Bazal lamina)

Entaktin; Sülfatlı glikoproteinler, laminin ve tip IV kollagen bağlanır. Laminin kollagen ağına bağlanmasını kolaylaştırır.

Terasin; Transmembran proteoglikanı sindekonlar ve fibronektin için bağlanma bölgesine sahiptir. Genellikle embriyonik dokularda bulunur.

Kondronektin; Tip II kollagen, kondroitin sülfat, hyaluronik asit ve kondroblast ile kondrosit integrinleri için bağlanma bölgesi. (kıkırdak)

Osteonektin; Tip I kollagen, proteoglikanlar ve osteoblast ile osteosit integrinleri için bağlanma bölgesi. Ayrıca kemikte kalsiyum hidroksiapatit kristallerinin tip I kollagene bağlanmasını kolaylaştırır. (kemik)

Fibriller; Ekstrasellüler matriks fibrilleri, gerilmeye dayanıklı ve elastisite gösteren yapı özelliği kazandırır.

* Aslında retiküler fibriller kollagen fibrillerin bir tipi olan tip III kollagendir.

1.) Kollagen Fibriller; Elastik olmayan ve aşırı gerilmeye direnç gösteren fibrillerdir. Her fibril; 3 alfa zincirinin birbiri etrafında dönüşüyle oluşan prokollagen molekülünden oluşur.

Kollagen ekstrasellüler matrikste tropokollagen formuna dönüşür.

Tropokollagen makromolekülü; 3lü bir spinal yapan, 3lü bir polipeptid zincir yapılıdır.

Kollagen liflerini oluşturan aa; glisin, pirolin, hidroksipirolin, lizin-hidroksilizin

Bağ doku – fibroblast, kıkırdak – kondroblast, kemik – osteoblast üretir.

Alfa zincirindeki amino asit dizilimindeki farklılıklarına göre en az 15 farklı kollagen fibril tipi tanımlanmaktadır.

Tip I kollagen; en sık görülen tipidir. Kalın fibriller yapar.Esas bağ dokusu, kemik, dentin, sementum, dermis, tendon ve ligamentlerde  bulunur. Gerilmeye karşı dayanıklılık sağlar. Fibroblast, osteoblast, kondroblast ve odontoblastta sentezlenir.

Tip II kollagen; ince fibriller yapar. Hiyalin ve elastik kıkırdak matiksinde, gözün viterusunda bulunur. Basınca karşı dayanıklılık sağlar. Kondroblast, retina nöral hücrelerinde sentezlenir.

Tip III kollagen; (retiküler fibriller) çok miktarda glikolize olmuş kollagendir. Gevşek bağ dokusu, damar çevresi, Karaciğer, kemik iliği ve lenfoid organlardaki retiküler bağ dokusunda bulunur. Esnek organlarda yapısal koruyucudur. Fibroblastlar, retina hücreleri, şivan hücreleri, hepatositler ve düz kas hücrelerinde sentezlenirler.

Tip IV kollagen: fibriller yapmaz ve periodisite de göstermezler. Bunun yerine tip IV kollagen basal laminaya destekleyicidir ve prokollagen moleküllerinden ağ yaparlar. Lens kapsülünde bulunur. Endotelyal ve epitelyal hücreler, kas hücreleri, şivan hücrelerinde sentezlenirler.

Tip V kollagen: çok ince fibriller yapar. 67nm de bir periodisite gösterir. Tip I kollagen ile ilişkilidir. Fetal membranlarda Plasentada, da bulunur.

Tip VI Kollagen: kısa uçludur. Tip I ve tip III ile birlikte bulunur. Böbrek, karaciğer ve uterusta bulunur.

Tip VII kollagen; küçük agregatlar yapar, tutundurucu (anchoring) fibriller olarak bilinir. Basal laminayı, tip I ve tip III kollagenlere bağlar. Dermoepidermal birleşkede bulunurlar.

Kollagen Biosentezi

  1. Hücre içi Basamak; polipeptid alfa zincirleri GER’de preprokollagen oluşturur.

AER’de protokollagen yapısında ki pirolin – hidroksipirolin, lizin – hidroksilizine hidroksile olurlar.

Daha sonra glikolizasyon ile prokollagen oluşur ve bunlar golgide glikozillenir, paketlenir ve salgılanır.

  1. Hücre dışı Basamak: prokollagen tropokollagene dönüştürülür.

Tropokollagenler kollagen miyofibrillerinin iskeletini yapar.

Miyofibriller; fibril, mikrofibril, fiber şeklinde organize olurlar.

2.) Retiküler Fibriller

3.) Elastik Fibriller;

  • Elastin ve miyofibrillerden oluşur.
  • Elastin; özellikle glisin ve pirolin gibi a.a. zengindir.
  • Öncülleri tropoelastindir. Ekstrasellüler dokuda polimerize olurlar.
  • Gevşek bağ dokusunda bulunur.
  • Lİgamentlerde paralel diziler halindedir.
  • Fibroblastlar tarafından yapılırlar, damar duvalarında düz kas hücreleri tarafından yapılırlar.
  • Elastik fibrillerin ortası elastinden oluşur, etrafı ise mikrofibrillerle sarılıdır.

Makrofajlar ve nötrofiller kollagenaz salgılar. Bu da kollagenin yıkımını başlatır. Yıkım proteaz etkisiyle sürdürülür.

-C vitamini pirolin hidroksilazın kofaktörüdür. Eksikliğinde fibroblastlar kusurlu kollagen sentezler. Periodental ligament kayıba uğrar. Diş etinde ülserasyon ve hemaroji gelişir.

KPSS LISANS
22 Temmuz 2018

Üye OlŞifremi Unuttum