Mitoz ve Mayoz Bölünme | Tıbbi Biyoloji | DersinÖzü

Mitoz ve Mayoz Bölünme

DersinÖzü
Nisan 23, 2017

Mitoz ve Mayoz Bölünme Özellikleri

Mitoz Bölünme

  • Hücre döngüsünün (siklusunun) çekirdek bölünmesi olan evresine mitoz (M fazı) denir.
  • Kromozomal değişikliklere göre mitoz dört farklı aşamada incelenir.
  • Mitozun başlangıcında kromozomlar dağınık, uzun formundan daha yoğun, mikroskopta görülebilir bir duruma gelir.
  • Hayvanlarda sentriyol olarak tanımlanan sitoplazmik organeller vardır.
  • Sentriyoller tübülin proteinini ihtiva eden mikrofilamentlerden meydana gelmiştir.
  • Profaz başladığında S evresinde çoğalmış olan sentriyol her biri bir hücre kutbuna gidecek şekilde ayrılır.
  • İğ iplikçiklerinin boyları tübülin proteinlerinin eklenmesi ve çıkarılması ile artar ve azalır.
  • Hayvan ve bitkilerin çoğunda iğ iplikçikleri kinetokor denilen özelleşmiş bölgelerden kromozomlara tutunurlar.
  • Metafaz genellikle kısa sürelidir.
  • Metafazda oldukça yoğunlaşmış, sıkılaşmış (kondense olmuş) olan kromozomlar iplikçiklerdeki orta merkezi alana çekilir ve metafaz plağı oluştururlar.
  • Anafaz kısa fakat etkin bir aşamadır.
  • Anafaz sentromerlerin bölünmesi ile başlar.
  • Kinetokor ve sentromer kromozomda aynı bölgede yer almakla beraber fiziksel olarak ayrıdırlar ve farklı amaçları vardır.
  • Metafaz ve profazda sentromerler kardeş kromatitlerle birleşir; kinetokor da profazdan anafaza kadar kromatit ile bağlı kalır.
  • Anafazda kromozomların bölünmesi (ayrılması) ve göç etmesi sonucunda iki takım kromozom meydana gelir.
  • Yeni çekirdek membranı iki kromozom takımının etrafında oluşur ve mitotik iplikçiklerin mikrotübülleri, interfaz evresinin hücre iskeletine organize olmak için dağılır, ayrışır. Kromozomlar interfaza özgü olan dağınık, yayılmış hallerine(formlarına) dönerler.
  • Kohezin iki kardeş kromatidi bir arada tutan bir proteindir. Anafaz aşamasında separaz enzimi ile parçalanır. Seperaz ise anafaza kadar sekürin şaperonu ile inhibe edilir. Anafaz evresine girilince anafaza yardımcı olan faktör sekürini parçalar. Böylece serbest kalan seperaz görevini yerine getirir.
  • Kondensin: Kromozomların sıkı bir şekilde paketlenmesine neden olan bir proteindir. Bu süreçte ATP kullanılır.

Mayoz Bölünme

  • Tüm türlerde mayoz bölünmenin temel özelliği kromozom sayısının yarıya indirilmesidir.
  • Üreme hücresinin mayoz bölünmeye girip girmeyeceği G1 fazında belli olur.
  • Sentez evresinden sonra G2 fazı gerçekleşir. Ardından da mayoz I hücre bölünmesi başlar.
  • Mayoz 1’deki profaz ikinci bölünmedeki profazdan daha uzundur.
  • Birinci aşama olan leptoten aşamasında ince, uzun iplikler halinde görülen kromozomlar kısalır ve kalınlaşır. Her replike olmuş kromozom sıkıca birbirlerine bağlı iki kardeş kromatidden oluşmuştur.
  • İkinci aşama olan zigoten ise bu homolog kromozomların çiftler oluşturması ile başlar. Kromozomların çiftleşmesi telomer veya telomere yakın nükleer zarfa bağlı bölgede ilk olarak gerçekleşir. Kromozom boyunca fermuar gibi yayılarak homolog kromozomlar arasında tam bir ilişki kuruluncaya kadar devam eder.
  • Homolog kromozomlar arasındaki bu fiziksel temasa sinapsis denir; indirgeyici bölünmeye özgüdür. Sinapsis’e, çiftleşen homolog kromozomlardaki gen alelleri arasında gerçek ilişki kurulmasını sağlayan bir sineptonemal birliğin oluşması eşlik eder.
  • Zigoten aşamasından sonra gelen pakiten evresinde, homolog kromozomun bir ucundan diğerine yayılmasını sağlamak üzere sinaptonemal birliği oluşumu tamamlanır.
  • Kiazmata noktaları rekombinasyonun gerçekleştiği noktalardır.
  • Daha sonraki aşaması diploten; sinaptonemal yapı birliğinin mikroskop altında görünmemesi ile başlar ve bu aşamada kromozomlar yoğunlaşır; tetradın dört kromatiti çok açıkça görülür.
  • Kromozomun en yoğun olduğu en son aşama olan diyakinez; kiazmata noktalarının kromozomların ucuna doğru göç ettiği evredir. Diyakinez aşamasında çekirdek zarı kaybolur, iğ iplikleri kromozomlara ulaşarak kinetokorlara bağlanır.
  • Mayozdaki en önemli olay anafaz I evresinde gerçekleşir. Bu evrede kiazmatalar ayrılır ve bivalanteki homolog kromozomlar serbest kalır.
  • Mitozdaki anafazın tersine kromozomdaki sentromerler bölünmezler ve dolayısı ile iki kardeş kromozom birbirinden ayrılmaz; bivalentteki iki homolog kromozom birbirinden ayrılarak zıt kutba doğru göç ederler.
  • İkinci nterfazda S evresi yoktur, çünkü DNA replike olmaz, G1 aşamasına denk düşen tek bir aralık aşamasından oluşmuştur.
  • Mayoz II; mayoz I den daha çok mitotik bölünmeye benzer.
  • Tek bir mayoz öncesi çekirdekten meydana gelen mayotik ürünler olan dört çekirdek tetrat olarak isimlendirilir.
  • İki bölünme arasında interkinez (dinlenme) aşaması yer alır. (Mayoz 1- Mayoz 2)
  • Homolog kromozomlar bir kromozomun anne ve babadan gelen seçenekleridir (versiyonlar). Birbirine homologdur, ancak kardeş kromatidler gibi birbirinin aynısı değildir.
  • Krosover ise karşılıklı parça değişimidir. Homolog kromozomlar arasında gerçekleşir. Böylece genetik çeşitlilik gündeme gelir.

KPSS LISANS
22 Temmuz 2018

Üye OlŞifremi Unuttum