Piyasa Sosyalizmi ve Komuta Sosyalizmi | DersinÖzü

Piyasa Sosyalizmi ve Komuta Sosyalizmi

DersinÖzü
Haziran 25, 2017
Sosyalist İşçiler

20.y.y da mevcut olan modern sistemlerden bir ide sosyalizmdir. Çok kabaca bir ayrım yapacak olursak 2 türü vardır: Piyasa Sosyalizmi ve Komuta Sosyalizmi. Bunlarında kendi içinde varyantları vardır.

Piyasa Sosyalizmi

Uygulamada komuta sosyalizmine göre daha esnektir, reel hayata geçmiş bir sistemdir. Tüketicinin üretilmiş malları seçme özgürlüğü vardır. Fiyatlar piyasada belirlenir. Üretim faktörlerinin fiyatlarını ise devlet belirler. Bir merkezi planlama kurulu vardır ve bu kurul sermayenin, emeğin vb. fiyatını masa başında belirler. Sınırlı bir özel mülkiyetten kısmen söz edilebilir. Yugoslavya’da ve Çin’de reel hayata geçmiştir. 3 tane varyasyonu vardır:

  1. Klasik Piyasa Sosyalizmi : Her türlü üretimin yapıldığı işletme kamuya aittir. Bu işletmeler devletin atadığı kişilerce denetlenir ve yönetilir.
  2. Emek Yönetimi : Teşebbüslerin mülkiyeti kamuya aittir. Ancak işçilerin denetlediği ve atadığı yöneticiler tarafından yönetilir. Şirketin elde ettiği karın nasıl dağıtılacağına devlet karar verir.
  3. Kolektif Piyasa Sosyalizmi : Teşebbüsler işçilere ait ve denetimi de yönetimi de işçiler tarafından yapılır. Ortaya çıkan karın dağıtılıp dağıtılmayacağına da işçiler karar verir. Emek yönetimli ve kolektif piyasa sosyalizmleri Türkiye’deki öz yönetime benzer.

Komuta Sosyalizmi

Çoğulcu olmayan, rekabetçi olmayan, dikey olarak organize olmuş, merkezi yönetime açık, üretim araçlarının mülkiyetinin kamuya ait olduğu, koordinasyonun planlama kurulu tarafından sağlandığı bir sistemdir. Asıl sosyalizm aslında budur ancak ülkelerin yapısı gereği bu sistem giderek evirilmiştir. Örneğin Sovyet Rusya’da Lenin dönemi (1917-1928) piyasa sosyalizmi olarak değerlendirilir. 1928-1953 Stalin dönemi ise komuta sosyalizminin pür uygulandığı dönemdir. komuta sosyalizmi bireylerin özgürlüğünü yok sayar. Sistemin önemli eksikliği müthiş bir shortage yaratmasıdır. Mal bulamamış, emek istenen miktarda olmamıştır. Bütün bunlar da komuta sosyalizminin bir yan ürünü olarak Second Economy yaratmıştır. Sosyalist devlet kendini proleterya diktatörlüğü olarak görür. Ancak bu kadar formalize bir sistem informal bir sektör yaratmıştır ve insanlar bulamadıkları şeyleri karaborsadan sağlamaya çalışmıştır.

KPSS LISANS
22 Temmuz 2018

Üye OlŞifremi Unuttum