Ünlülerle İlgili Ses Olayları - Türkçe Konu Özeti | DersinÖzü

Ünlülerle İlgili Ses Olayları

Gökay Demirkıran
Ekim 15, 2018
Ünlülerle İlgili Ses Bilgisi

ÜNLÜLERLE İLGİLİ SES OLAYLARI

KPSS Türkçe bölümünde harflerin kullanımı ile ilgili sorular sorulmaktadır. Ses bilgisi başlığı altında işlenen bu konularda kurallar harflerin ünlü ve ünsüz olmasına göre değişkenlik göstermektedir. Ünlü harflerle ilgili ses olaylarını incelersek büyük ünlü uyumu, küçük ünlü uyumu, ulama, ünlü düşmesi, ünlü üremesi, ünlü daralması ve ünlü değişmesi gibi başlıklar altında incelenmektedir.

BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU

Ünlü harfler kalın ve ince olmak üzere iki bölüme ayrılır. Kalın ünlüler (a,ı,o,u) ve ince ünlüler (e,i,ö,ü) olarak belirlenmiştir. Büyük ünlü uyumuna uyum sağlanması için bir cümle kalın ünlü ile başlıyorsa kalın ünlü ile devam etmesi gerekmektedir. İnce ünlü ile başlamışsa ince ünlü ile devam etmesi gerekmektedir.

KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU

Küçük ünlü uyumu harflerin söyleniş bakımından düzlük ve yuvarlaklığı baz alınarak kurulan sözcüklerdir. İlk hecede kullanılan ünlü harf düz ünlü ise devamındaki ünlüler düz ünlü olmalıdır. Yuvarlaksa devamı yuvarlak olmalıdır.

ULAMA

Bir cümle içerisinde yer alan sözcüklerin son harfi ünsüz harf ile bitip sonraki sözcük ünlü harf ile başlıyorsa ulama yapılabilir.

ÜNLÜ DÜŞMESİ

Sözcüklerde gelen ek durumuna göre bazı ünlü harflerin düşüp gelen ek ile birleştirilerek yeni bir sözcükmüş gibi kullanılması olayıdır. Örneğin ağız sözcüğüne benlik eki olan -ım eki getirildiğinde ağzım olarak okuruz. Ğ ve Z harfleri arasındaki I harfi düşme yaşar.

ÜNLÜ TÜREMESİ

Kök halindeki bir sözcüğe -cık, -cik eki getirilerek pekiştirilme yapıldığı zaman kök sözcük ile ek arasında bir ünlü harf türer. Örneğin sağlam sözcüğünü pekiştirmek için sap ön ekinini getiririz ve sapasağlam deriz. Sözcüğü ayırma işlemine tabi tutarsak sap – a – sağlam şeklinde olduğunu görürüz. Buradaki a harfi türeme harftir.

ÜNLÜ DARALMASI

Sonu -e, -a ile biten sözcüklere -yor eki getirildiğinde -e, -a harfleri değişime uğrayarak ı,i,u,ü harflerine dönüşür. Örneğine başla-yor kelimesini başlıyor şeklinde okuruz.

ÜNLÜ DEĞİŞMESİ

Türkçede bildirme zamiri olarak kullanılan ben ve sen kelimelerine getirilen -e, -a harfleri ile ben ve sen kelimesindeki ünlü harf değişime uğrar. Örneğin ben-a = bana şeklini alır.

KPSS LISANS
22 Temmuz 2018

Üye OlŞifremi Unuttum